Cảnh giác với yến huyết giả xuất hiện trên thị trường

Từ lâu, yến huyết đã được biết đến như một món ăn bổ dưỡng. Sự quý hiếm và đắt đỏ khiến thị trường xuất hiện nhiều loại yến huyết giả, kém chất lượng để lừa người tiêu dùng.  

Khó có thể phân biệt hàng thật – giả

Khác với bạch yến có màu trắng đục yến huyết là loại Yến sào có màu đỏ tươi, được xếp vào loại quý hiếm và có giá cao nhất trong số các màu vì số lượng rất ít. Có lẽ vì thế mà nhiều người đã buôn bán, cung cấp yến huyết “dởm” đến tay người tiêu dùng để thu lợi nhuận khủng. Thực tế, hiện nay, người tiêu dùng dễ dàng mua được yến huyết ở nhiều nơi. Tuy nhiên, các cửa hàng bán Yến sào bán yến huyết với giá cả khác nhau. Những cửa hàng có thương hiệu thì đưa ra mức giá từ 15 triệu đến hơn 20 triệu đồng/lạng Yến sào huyết, còn Yến sào trắng từ 3,5 triệu cho đến hơn 5 triệu đồng/lạng. Tuy nhiên, có cửa hàng bán với giá khá mềm 7,2-7,5 triệu đồng/lạng. Nguyên nhân là do người bán trộn giữa yến huyết và yến trắng vào với nhau. Không chỉ được bày bán nhiều tại các chợ, yến huyết cũng được rao bán nhiều trên các trang mạng. Người tiêu dùng chỉ cần gõ dòng chữ “mua yến huyết” trên mạng sẽ cho ra hàng triệu kết quả liên quan tới loại yến huyết quý hiếm này. Giá bán được các đầu mối trên mạng đưa ra cũng có sự chênh lệch rất lớn.

 Nhiều nơi báo giá 25-27 triệu đồng mỗi hộp loại 100 g, nhưng cũng không thiếu đầu mối đưa ra mức giá 11-12 triệu đồng/100 g loại “yến huyết đảo đặc biệt”. Không chỉ loạn giá, chất lượng loại yến huyết bày bán hiện nay cũng chưa chắc đảm bảo đối với những người không hiểu rõ về tổ yến. Thực tế, không ít thủ đoạn làm giả tổ yến, yến huyết từ bột mì và các hóa chất độc hại đã từng bị cơ quan chức năng phanh phui, nhưng trên thị trường “chợ đen” yến huyết vẫn được giao bán sôi động. Người trong giới kinh doanh tiết lộ rằng có rất nhiều cách để làm giả Yến sào huyết. Có thể là sử dụng phân chim yến hòa với nước cho vào thùng xốp, phía trên đặt một cái vỉ rồi xếp Yến sào lên, đậy kín lại. Sau 3-4 tháng, những Yến sào này sẽ có màu đỏ. Ngoài ra, người bán còn sử dụng phẩm màu để ngâm hoặc phun lên tổ yến.

 Không ít người từng là nạn nhân của việc mua yến huyết qua những lời giới thiệu. Chị Đỗ Thoan (quận Hoàng Mai, Hà Nội) chia sẻ với Zing trước đây khi mang thai, chị được mẹ chồng mua cho một hộp yến huyết Khánh Hòa 100 g với giá 24,5 triệu đồng để tẩm bổ vì nghe lời quảng cáo yến huyết có chứa rất nhiều khoáng, sắt, tốt cho phụ nữ có thai. Tuy nhiên, khi chế biến loại yến huyết này, chị Thoan thấy yến ngả sang màu trắng đục, lúc đó mới biết đây là loại yến thông thường được nhuộm phẩm màu. Ngay cả với những người trong nghề cũng gặp khó khắn trong việc phân biệt hàng thật, hàng giả, nên người tiêu dùng cần phải cẩn thận khi mua hàng. Do đó, khi mua yến huyết nên chọn nơi có thương hiệu, nhà sản xuất uy tín cũng như phải có giấy chứng nhận, giấy kiểm nghiệm sản phẩm để hạn chế mua nhầm hàng giả.

Yến huyết có thực sự bổ dưỡng và quý hơn các loại yến khác?

  Trao đổi với PV NLĐ, ông Nguyễn Tấn Trà – chủ một trại nuôi chim yến tại huyện Cần Giờ, TP HCM – cho biết Yến sào huyết rất hiếm do chỉ hình thành trên một số vỉa đá, hang động, vách núi ở một vài đảo. Theo ông Trà, yến huyết có chất dinh dưỡng cao hơn hẳn yến trắng thông thường do tổ được làm trên vách đá có nhiều khoáng chất. Những khoáng chất này ngấm vào Yến sào cho ra màu đỏ nên được gọi là yến huyết. Do yến huyết hiếm nên giá rất cao. Theo những người dân nhiều đời sống bằng nghề bắt Yến sào ở các vùng Khánh Hòa – Nha Trang, Tuy Hòa – Phú Yên cho biết, những con chim yến già hoặc chim yến trong mùa thức ăn hiếm hoi vẫn miệt mài làm tổ trong lúc kiệt sức, máu từ mép rỉ ra quyện vào nước dãi để xây tổ khiến cho tổ có màu sắc đỏ hồng.

 Bên cạnh đó, nhiều giả thuyết khác cho rằng tác động của nhiệt độ, độ ẩm hoặc thức ăn của yến tạo ra. Ý kiến của một số nhà khoa hoạc lại cho rằng nếu con chim yến làm tổ trên các vách đá có màu đỏ và thấm nước rỉ ra từ các khe đá (chứa nhiều oxyde sắt) thì sẽ có màu đỏ… Với sự quý hiếm và giá trị dinh dưỡng cao, yến huyết có giá cao gấp nhiều lần so với bạch yến. Chị Thu Hiền (quận Ba Đình, Hà Nội), người chuyên cung cấp yến sào cho các cửa hàng tại Hà Nội tiết lộ với PV Zing rằng loại yến huyết hiện được bán theo từng hộp với khối lượng 100 g trở xuống, giá đắt gắp hơn 10-15 lần so với bạch yến. Thông thường, giá một hộp yến huyết Khánh Hòa loại 100 g được chị Hiền giao cho các đầu mối trên địa bàn Hà Nội 24-25 triệu đồng. Tính ra mỗi kg yến huyết có giá tới 240-250 triệu đồng. Từ thời vua chúa, Yến sào được coi là món ăn cao lương mỹ vị, quý hiếm. Qua thời gian, giá trị của yến sào ngày càng được chứng minh nhiều hơn không chỉ về mặt dinh dưỡng mà cả về mặt y học.

 Đặc biệt, Yến sào huyết (được lầm tưởng là Yến sào có màu đỏ là do huyết của yến bị xổ ra trong quá trình làm tổ) đang là loại yến sào được săn lùng nhiều vì độ hiếm của nó và thói quen của người Việt ta là cái gì hiếm thì có giá trị cao. Theo các chuyên gia đầu ngành đến bây giờ vẫn chưa tìm ra cơ sở khoa học ở đâu chứng minh rằng Yến sào màu đỏ là do máu (huyết) của chim Yến tạo thành hoặc do các thành phần khoáng chất trong đảo tạo thành. Bên cạnh đó cũng chưa có bất cứ bằng chứng khoa học nào chứng minh giá trị dinh dưỡng của Yến sào huyết cao hơn Yến trắng cả. Từ đó những kẻ buôn gian bán lận đã sử dụng nó để biến những Yến sào trắng sang tổ màu đỏ có giá trị về mặt tiền bạc cao hơn. Bài nghiên cứu gây sốc này được công bố vào năm 2013 trên tạp chí uy tín Journal of Ethnophamacology. Quý khách xem link bài nghiên cứu trên Sciencedirect (Edible bird’s nests—How do the red ones get red?)

Nguyên lý đổi sang màu đỏ của tổ yến

Trong bài nghiên cứu trên, tác giả đã thí nghiệm và tìm ra được nguyên nhân làm thay đổi màu Yến sào chính là chất NaNO2 (sodium Nitrite), chất này có trong phân Yến với hàm lượng vừa phải, không gây nguy hiểm cho sức khỏe con người. Tuy nhiên nếu để ở điều kiện bình thường thì phải mất hơn 2 năm mới có thể chuyển Yến sào sang màu đỏ được, vì thế ngày xưa để có được 1 Yến sào màu đỏ là rất khó. Vậy tại sao trong đảo lại có Yến Huyết, đó chính là vì trong đảo có những ngóc ngách kín khi, lâu ngày bị tích tụ NaNO2 dày đặc hơn. Lâu dần 1 số vị trí kín khí bên trong đảo, chất NaNO2 tác dụng hóa học với tổ Yến, làm Yến sào đổi sang màu đỏ.  

Yến sào huyết – chiêu trò móc túi của tư thương hiện nay

Tuy nhiên ngày nay để có được Yến sào màu đỏ thì chỉ mất có 2 tuần ủ Yến sào trong hầm phân hóa học (hầm phân hóa học có hàm lượng Sodium Nitrite cao gấp nhiều lần so với phân Yến, thêm với chất xúc tác là nhiệt độ 65oC và độ ẩm cao 95% để làm phản ứng hóa học xảy ra với tốc độ nhanh hơn). Các chuyên gia cho rằng việc đưa thông tin Yến sào có màu đỏ là do huyết hoặc do các khoáng chất có trên các vách đá là thiếu cơ sở khoa học. Nếu tỉnh táo khách hàng sẽ nhận ra được luận điệu rất vô lý ở đây. Trên thực tế đã có 1 số trường hợp bị ngộ độc với Yến huyết và được các báo chí cảnh báo thời gian gần đây. Điều này rất dễ hiểu vì chất NaNO2 chính là chất đất đèn độc hại, có thể gây ngộ độc, nếu cơ thể con người hấp thụ lâu ngày sẽ dẫn đến ung thư.